تاخیر یا تایمینگ رم (RAM) چیست؟
تامینگ رم (RAM Timing)، لتنسی حافظه (RAM Latency) یا تاخیر رم (RAM Delay) یکی از مهمترین پارامترهایی است که کارکرد و سرعت قطعه رم (RAM) را مشخص می‌کند. در انواع رم‌های DDR، DDR2، DDR3 و نوع DDR4 که به تازگی منتشر شده است، علاوه بر مقدار حافظه و سرعت (فرکانس کاری)، تاخیر رم یا همان تامینگ رم نیز به همان اندازه پارامتر مهمی شناخته می‌شود. تاخیر رم یکی از مهمترین بحث‌هایی است که در هنگام اورکلاک (Overclock) کردن باید در نظر داشته باشید. اورکلاکینگ یعنی استفاده از حداکثر توان قطعات.توجه کنید که بر روی بسیاری از قطعه‌های رم، مقادیر تایمینگ آن نوشته نمی‌شود. کافیست مدل رم را جستجو کنید تا به مقادیر تایمینگ آن برسید یا از طریق برگه‌های راهنما آن را بخوانید. اما این اعداد و ارقام به چه معنا هستند؟ پیش از آن به ساختار تایمینگ رم نگاهی بیندازیم:

CL-tRCD-tRP-tRAS-CMD

این‌ها پارامترهایی هستند که در یک عبارت تایمینگ رم خواهید دید. به توضیح هر یک از این پارامترها می‌پردازیم.
CAS Latency یا CL:
مهمترین پارامتر در تایمینگ رم است به همین دلیل معمولاً بر روی ماژول رم، فقط مقدار این پارامتر نوشته می‌شود. CL مخفف Column Address Strobe Latency است. CL مشخص کننده تاخیر از زمان دریافت درخواست داده از طرف کنترل کننده حافظه (بر روی پردازنده – CPU یا مادربورد) تا ارسال داده از طرف خود ماژول رم به خروجی‌های فیزیکی خود، بر حسب کلاک است. برای مثال، CL9 یعنی تعداد ۹ کلاک از زمان درخواست تا دادن داده‌ها مورد نیاز است.
tRCD:
tRCD مخفف Row Address to Column Address Delay است. این تاخیر فاصله بین فعالساز سطر (RAS مخفف Row Address Strobe) و فعال ساز ستون (CAS مخفف Column Address Strobe) است که از پین Address دریافت می‌شوند. برای درک بهتر، فضای ذخیره سازی رم را به صورت جدول ماتریسی در نظر بگیرید. توجه کنید که واقعا هم همینطور است چون خازن‌های موجود در رم و در نتیجه بلوک‌های حافظه به صورت سطر و ستون هستند. برای دریافت یک قسمت از حافظه، باید بین سطرهای موجود، یکی را فعال کنیم و پس از آن، یکی از ستون‌ها را تا به این ترتیب به آن قسمت از حافظه برسیم و داده‌های آن را دریافت کنیم. حال بین این فعال کردن سطر و ستون یک تاخیر وجود داره که به آن tRCD می‌گویند. رم با استفاده از دستور Active که دریافت می‌کند، می‌فهمد که باید آماده دریافت سطر سپس ستون باشد. به عبارت دیگر، دستور Active یک سطر را فعال کرده و پس از آن دستور Read یا Write ستون را فعال می‌کند.
تاخیری که از زمان دریافت مشخص کننده سطر از طریق باس Address تا زمان دریافت مشخص کننده ستون، آن هم از طریق باس Address، تاخیر tRCD نام دارد و واحد آن کلاک (Clock) است.
tPR:
tPR مخفف RAS Precharge است. دستور Precharge که پس از دریافت کردن داده‌ها اجرا دریافت می‌شود، برای غیرفعال کردن سطری که طی فرایند قبلی باز شده بود، مورد استفاده قرار می‌گیرد. بدون بستن سطر فعلی، امکان استفاده از سطر بعدی وجود نخواهد داشت. به عبارت دیگر، با استفاده از دستور Precharge، حافظه برای دسترسی دیگر آماده می‌شود. به تاخیری که طی اجرا کردن این دستور تا دستور Active بعدی (که فرایند دسترسی به حافظه را آغاز می‌کند) گرفته می‌شود، tPR گفته می‌شود.
اخیری که از زمان غیرفعال کردن سطر کنونی که در فرایند قبلی فعال شده بود تا فعال کردن سطر جدید با توجه به دستور Active، تاخیر tRP نام دارد و واحد آن کلاک (Clock) است.
tRAS:
tRAS مخفف Row Address Strobe است. این دستور تعداد کلاک سایکل‌هایی است که بعد از دستور Active از اجرا شدن دستور Precharge جلوگیری می‌کند. این محدودیت حداقل باید tRCD + CL + 2 کلاک باشد ولی می‌تواند tRCD + CL یا tRCD + 2 * CL نیز باشد. تا بدین ترتیب داده‌های خروجی بتوانند به درستی ارائه شوند. مقدار این دستور که مورد چهارم است، معمولاً در تایمینگ رم نوشته نمی‌شود.
CMD:
CMD مخفف Command Rate است. این پارامتر درواقع نوعی تاخیر نیست بلکه نشان دهنده تعداد کلاک‌هایی است که یک دستور می‌تواند نگه داشته شود. اگه به تصاویر بالا نگاه کنید، همه دستورات (Active، Read، Precharge) در دو چرخه کلاک رسم شده اند یعنی در این نمونه‌ها Command Rate عدد ۲ است. این عدد را با ۲T یا ۲N نشان می‌دهند. مقدار ۲ کلاک Command Rate باعث ایجاد ثبات در دستورات می‌شود با اینکه ممکن است سرعت کلی را به مقدار بسیار اندکی پایین بیاورد. مقدار دیگر این پارامتر ۱ است که با ۱T یا ۱N نشان داده شده و دستورات را تنها در ۱ کلاک ذخیره می‌کند این کار باعث افزایش کم سرعت شده ولی ثبات را از RAM می‌گیرد. نوع دیگر نیز ۳T یا ۳N است که دستور را در ۳ کلاک نگه می‌دارد.
توجه کنید که پارامترهای مختلفی برای بررسی دقیق تر تایمینگ رم وجود دارد و موارد ذکر شده، مهمترین آن‌ها هستند